Promocja tomu wierszy Jana Kaspra i prozy Rafała Grupińskiego w IM

Instytut Mikołowski zaprasza na spotkanie związane z promocją tomu wierszy Jana Kaspra „Morderca dobrej zabawy” (wyd. IM, 2025) i powieści „Żubura” Rafała Grupińskiego (Wydawnictwo Poznańskie, 2025) z udziałem autora. Prowadzenie: Maciej Melecki i Krzysztof Siwczyk.

30. 01. 2026 – godz. 18

Jan Kasper, przed swą niespodziewaną śmiercią, zdążył przygotować jeszcze dwa tomy wierszy. Oto pierwszy z nich, „Morderca dobrej zabawy”. Już sam tytuł ten, widniejący na okładce, brzmi pod nazwiskiem Autora jak zapowiadane szyderstwo. Zbiór tych wierszy odzwierciedla wszystkie najważniejsze cechy poetyckiego stylu Jana Kaspra. To poezja, która ocala niewielkie, rozproszone ślady, które pozostawiamy w codzienności, która wędruje przez ciemne podwórka i słoneczne przedmieścia, zielne, kwieciste łąki i pola, brunatne po podorywce. To zamknięty świat, wyrosły z emocji, prowincjonalnych odkryć i objawień, który dzięki poetyckiemu słowu mierzy się z bogactwem wszechświata, stając się mu równym z racji własnej przypadkowości i danej, przede wszystkim jemu, nieuchronności przemijania. To zarazem poezja, która nie cyzeluje słów tam, gdzie uczucia mierzą się z nasilającym nastrojem fatalizmu, z przeczuciem końca, zapachem śmierci. Samotny świadek, wpatrzony w mijające godziny dni i nocy, w mijające pory roku, śniący drobne pocieszenia, by stawić opór dojmującemu bólowi osuwającego się w ciemność własnego istnienia i znanych mu światów, pisze o tym z dala od hałasu gwarnych ulic i politycznych targowisk. Dźwiga w sobie nie tylko brzemię dojmującej fizycznie starości, lecz i pamięci codziennych, często nieuniknionych dramatów, w tym, wciąż powracającej w twórczości Kaspra, tragedii z dzieciństwa, pamięci, która przywołuje postać matki i obraz, pełny bólu, a zarazem miłości, w obliczu jej przedwczesnej śmierci. Jeśli mielibyśmy rozważać, co najważniejszego, poza artyzmem języka, odnajdzie czytelnik w tej późnej poezji Kaspra, to zaryzykowałbym twierdzenie, że trafność. Trafność ujęcia naszych powierzchownych sposobów chwytania uroków świata, którego smaki gubimy w nadmiernym pośpiechu życia. To ironiczne, poetyckie strofowanie nas, poprzez pośrednictwo wyszukanych fraz, za fragmentaryczność przeżyć, brak czasu, pretekstowość uwagi, w której gubimy uroki świata. To tę dramatyczną fragmentację naszych zachowań, wieczną pogoń za bieżącymi, tymczasowymi celami, autor Śmierci wizjonerów zderza w swych wierszach z oddechem wieczności, surowością losu przemijania każdego z istnień, zapytuje o los i wyroki samotności. W ten sposób odkrywamy, że poezja Kaspra opiera się na lirycznym dialogu z czytelnikiem, że jak mało który z poetyckich światów, każdy wiersz autora Morderców dobrej zabawy mówi też czytelnikiem, umieszcza nas w środku języka, nie każe się utożsamiać, nie kusi figurami stylistycznymi, lecz po prostu nas zabiera w środek tekstu i po części mówi nami, mówi to, co właśnie chcieliśmy lub powinniśmy powiedzieć.

Rafał Grupiński

Opis książki „Żubura”:

Czy zło jest tylko wyborem człowieka, czy może jednak istnieje jako wcielenie? Gdy zostaje zamordowany młody ziemianin, Konstanty Oporowski, radca Teodor Goszczyński rozpoczyna śledztwo. W ślad za zabójcą rusza również siostra Kostka, Makryna. Morderca okazuje się jednak niezwykle inteligentnym i przebiegłym człowiekiem. Kobieta wpada w jego sidła i znika. Odtąd radca Goszczyński stawia sobie za punkt honoru rozwikłanie obu spraw. Opowieść o rozwiązywaniu zagadek kryminalnych przeplatana jest trudną, a zarazem pasjonującą historią życia bohaterów. Autor po mistrzowsku zarysowuje skomplikowane charaktery Teodora oraz zabójcy, dając czytelnikowi możliwość interpretacji i oceny pobudek, jakimi się kierowali. Z kolei losy Makryny łączą się z losami rzymianek, uciekających przed wojną ze stolicy Imperium i porywanych w Kartaginie do domów publicznych. Autor przenosi czytelnika na rzymską prowincję V wieku, gdzie może spotkać św. Augustyna, który prowadząc intelektualny spór z Zenonem o wolną wolę i z donatystami o sens wiary, mimowolnie zostaje zmuszony do pochylenia się nad tragedią kobiet. Książka Rafała Grupińskiego, prócz doskonale poprowadzonej narracji kryminalnej, pozwala rozkoszować się czytelnikowi rozważaniami na temat ludzkiej natury niczym grą. Czy rzeczywiście ludzkość się rozwija, czy kierują nami żądze? A może pod warstwą kulturowej maski bezustannie kotłują się w nas zwierzęce instynkty? Rafał Grupiński posiada niezwykłą umiejętność, którą często banalizuje się, nazywając powierzchownie: „przekraczaniem granic gatunków”. W istocie mówimy o pisarzu, który z niewiarygodną łatwością porusza się we wszystkich tradycjach literackich, proponując czytelnikowi pasjonującą grę wyobraźni, a jednocześnie niebezpiecznie uzależniającą lekturę.

Irek Grin

Książka eseistyczna Piotra Matywieckiego w IM

Piotr Matywiecki Wiersz po wierszu (IM, 2025) - to zbiór miniesejów o danych wierszach najistotniejszych dla autora poetów polskich i zagranicznych. Od Kochanowskiego po Ekiera, od Kawafisa po Celana - tak jawi się autorska topografia analitycznych ujęć, która stanowi mieszaninę niezwykle punktowych, kondensacyjnie przedstawianych interpretacji wierszy, które dla autora były i są istotowo ważne, zostawiające silne znamię na jego wyobraźni, wrażliwości i światoodczuciu. A tak o samej książce piszą znamienici jej odbiorcy:

Niezwykła, fascynująca książka eseistyczna zawiera kilkadziesiąt wierszy poddanych interpretacji. Już przy lekturze „Pieśni” Jana Kochanowskiego widzimy dwa poziomy interpretacji. Pierwszy, podstawowy, wyjaśnia o czym traktuje wiersz, jaka jest jego forma, itd. Poziom drugi – eseistyczny, głęboko erudycyjny, filozoficzny, szuka tego, co ukryte pod spodem utworu, co stanowi o jego tajemnicy, o najważniejszym przesłaniu. Oba poziomy interpretacyjne splatają się ze sobą, tworząc, tak jak na przykład przy omawianiu wiersza „Prześliczna rudowłosa” Apollinaire a , niezwykłą opowieść o źródle poezji i o mocy twórczej. Twórcza moc, owa tajemna siła decydująca o drodze wiersza, jest wiodącym tematem w eseju o wierszu Rilkego, czy Aleksandra Wata. To w tych analizach pojawia się pojęcie amor fati. Piotr Matywiecki pisząc o miłości losu , o konieczności wciąż ponawianego trudu mierzenia się z rzeczywistością realną i psychiczną, znajduje pokrewieństwo duchowe między poetami różnych epok i różnych języków. Są to poeci- poszukiwacze wymiaru sakralnego, odkrywcy nieznanych przestrzeni metafizycznych. Wybór tych wierszy i tych poetów jest absolutnie osobisty, tu wystarczy kilka nazwisk, żeby uświadomić sobie jak rozległa jest wiedza autora. Obok Kochanowskiego – Norwid i Mickiewicz, Seifert i Aleksander Wat, Stanisław Piętak i Elisabeth Bischop , Octavio Paz i Baudelaire, Rilke i Piotr Mitzner i dziesiątki innych – poetów losu. Niektóre interpretacje są zaledwie dwu stronicowe, inne bardziej rozszerzone. Przy czym niezwykła jest umiejętność dostrzegania ukrytych, istotnych znaczeń w najprostszych wierszach, np. księdza Jana Twardowskiego, czy Wisławy Szymborskiej. Ten zbiór esejów jest wielką przygodą poznawczą. Piękne i mądre, często zaskakujące interpretacje mogą również stanowić nieocenioną pomoc dydaktyczną dla tych, którzy obcują z poezją.

Iwona Smolka

Gdyby nie obawa emfatycznego nadużycia, powiedziałbym: Księga Objawień, bo tym jest w istocie porywający tom Piotra Matywieckiego. Mówię „asekuracyjnie” - tom, żeby nie dookreślać tego, co natarczywie podpowiada mi intuicja: poemat. Można więc czytać tytuł Wiersz po wierszu jako wiersz, który będąc syntezą rytmu i doświadczenia, wiersz jako oddech „rozprzestrzenia się” w czytelniku – będącym „miejscem i czasem spotkań z wierszami, a poprzez wiersze z samym sobą – niepoznanym.” Ta „oddechowość” sprawia, że taki rodzaj lektury, w który wtajemnicza Matywiecki, okazuje niezbędność poezji dla samego procesu życia. Niezbędność uświadamianą albo mimowiedną. Albowiem – jak powiada, cytowany przez Autora, Martin Buber: „wiersz jest oznajmieniem duszy – nawet gdy przebywa sama z sobą – nie jest ona nastawiona na siebie, lecz na bycie, którym nie jest ona sama.” Czytam więc „Wiersz po wierszu” jak potężny poemat złożony (ułożony) z wielu wierszy różnych poetów (i komentarzy) – i wiersz po wierszu – wdaję się w odsłanianą pierwszyznę zjawisk będących objawieniami w istnieniu.

Bogusław Kierc

 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Powieść totalna Dariusza Bitnera pt. „Fusy” wydana!

Licząca 560 stron książka Dariusza Bitnera Fusy ukazała się nakładem Fundacji Kultury Afront. Na okładce wykorzystano instalację Grupy Brzydko, Destruktura XIV, z 2020 roku. Za opiekę redakcyjną i korektę odpowiadają: Aleksandra Zoń i Olgerd Dziechciarz. Skład i łamanie: Konrad Kulman.

Dariusz Bitner, urodzony w Gdyni w 1954 roku, od 1958 mieszka w Szczecinie. Debiutował w 1970 r. Kojarzony przede wszystkim ze środowiskiem pisarzy skupionych wokół miesięcznika „Twórczość”. Jego proza poświęcona jest najczęściej problematyce współczesnej. Wydał m.in. „Cyt” (powieść), „Owszem” (utwory prozatorskie), „Kfazimodo” (powieść), „Trzy razy” (tryptyk prozatorski), „Mała pornografia” (powieść) oraz: „Jesień w Szczecinie, czyli majaki cynamonowe” (powieść w esejach, 2011), „Wciąż jesień, czyli inne majaki cynamonowe” (powieść patchworkowa, 2016), „Ostatnia jesień przed zimą, czyli koniec trylogii cynamonowej” (powieść w trzech rozdziałach, 2018), „Fikcja” (powieść, 2018), „Wędrowiec” (powieść, 2020) i w roku 2024 – „Cud”, powieść, która jest ostatnim rozdziałem powieści „Fusy”.

Fragment:

„Jak mogłem pomyśleć, że spałem przez pół roku. Lub coś koło tego. Kilka miesięcy. Że długo, o wiele za długo. Poniosło mnie, jak nic.

Stoi człowiek przed tymi drzwiami, jak dzięcioł – gdzie też ma rozum, co mu się we łbie wyrabia. Ciasto?

Już mnie poniosło. Porwał mnie nurt, tylko spojrzałem, porwał.

Patrzcie, co się dzieje, patrzcie. Rozdwajam się. Schizofrenia. Pączkuję. Schizosaccharomyces. Prosty organizm, to i proste sytuacje. Jestem ostatnim Drożdżem.

Co mnie opętało, że tak łatwo ulegam sztubackiej fantazji, tej potencjalności we mnie, która ochoczo buduje wszelkie fikcje. Śnieg w środku lata spaść może, a jakże, kto powiedział, że nie. Może pojawić się z tej lub tamtej strony huragan ognia, może spaść niebo z kamienia i zmiażdżyć wszystko, co żyje, po kolei, nie we wszystkich częściach świata naraz, może też woda wystąpić z mórz i oceanów, z jezior i rzek, i zalać każdy skrawek lądu, z wyjątkiem Rysów i Czomolungmy, nie wspominając już o tym, że planeta nieszczęsna nasza może, ot tak, nie wiadomo dlaczego, przez kometę zbłąkaną, przez rozdarcie powłoki magnetycznej, rój meteorów albo rój kosmicznych much, wypaść ze swej roli, z torów, z elipsy, z orbity tej całej i popędzić na oślep, na przestrzał, może w objęcia czarnej dziury jakiejś, na spotkanie horyzontu zdarzeń, czemu nie, wszystko to czemu nie – ale spać bez pamięci pół roku? Dobre sobie."

Radosław Kobierski w IM

Instytut Mikołowski zaprasza na spotkanie z Radosławem Kobierskim wokół nowego tomu wierszy Człowiek ma cienkie ściany (wyd. Biblioteka Śląska, 2025). Prowadzenie: Maciej Melecki i Krzysztof Siwczyk. 

23. 01 - godz. 18

O tomie:

Tom poetycki „Człowiek ma cienkie ściany” to zapiski wrażliwego człowieka wystawionego na działanie czasu i przemijania. Głównym motywem jest egzystencja sama w sobie, jej kruche granice i nieuchronne zderzenia z codziennością. Wiersze rozgrywają się w dobrze znanych sceneriach miejskich, wszędzie tam, gdzie pęknięcia rzeczywistości odsłaniają ukrytą prawdę o ludzkiej kondycji. Mają strukturę esencjonalnych, spójnych miniatur, gdzie każdy szczegół i gest nabiera znaczenia. „Człowiek ma cienkie ściany” to poezja skupiona, gęsta, uważna. Kobierski zagęszcza świat w słowach, jakby chciał go uchwycić tuż przed rozpadem. Wiersze, które przypominają: nic nie jest dane raz na zawsze. I człowiek, i ściany mają granice. Poezja Kobierskiego, choć zakorzeniona w osobistych doświadczeniach, nabiera uniwersalnego wymiaru, dotykając motywów samotności, przemijania oraz próby odnalezienia światła w mroku. Autor pyta o granice ludzkiej odporności i zdolność do przetwarzania bólu w piękno, pozostawiając czytelnika z poczuciem głębokiego rezonansu emocjonalnego. To wiersze dla tych, którzy nie boją się patrzeć głębiej – nawet jeśli nie zawsze wiadomo, co się zobaczy.

Książka dla osób, które jeszcze nie wiedzą, że lubią poezję, ale wiedzą, że lubią prozę. Radosław Kobierski powraca do nas z książką, która prozatorski żywioł łączy z poetycką precyzją języka. W filmowych kadrach, które znakomicie komponuje, zamyka splecioną ze sobą przeszłość, przyszłość i teraźniejszość. Przygląda się w nim relacji człowiek-przestrzeń, przestrzeń-człowiek, a przez to relacji człowieka z samym sobą i z drugim człowiekiem. Bohater książki opuszcza miasto tylko po to tylko, żeby miasto opuściło i jego. Czy jest to utrata? Być może, ale ta utrata jest równocześnie zyskiem. Jedno i drugie stanowi nie tyle swoje przeciwieństwo, co właściwie to samo. To, co przyciąga szczególnie dla poezji Kobierskiego, jest tym, co znajduje się zaraz za krawędzią ramy namalowanego przez niego obrazu. Lekturze towarzyszy podskórny, delikatny, ale bardzo wyczuwalny, surrealistyczny niepokój, który tym bardziej nas wciąga, im mniej zauważalnym szczegółem jest wydobywany. I nawet jeśli to, co wyłuskuje z rzeczywistości Kobierski, wydaje się być niczym, to jest to – mówiąc słowami samego autora – największe nic, o jakim słyszałem. Bo Kobierski jest pisarzem, który zauważa niezauważalne.

Jakub Pszoniak

Powieść enigmatyczna „Każdy śmieje się z czego innego” Romana Wysogląda wydana!

29 grudnia odbyła się premiera kolejnej znakomitej powieści współczesnej Romana Wysogląda Każdy śmieje się z czego innego. To trzecia – po Chorych na Polskę i 34 kilometrach od Pałacu Kultury – powieść tego wybitnego prozaika której wydawcą jest Fundacja Kultury Afront. Na okładce wykorzystano obraz Adama Marczukiewicza pt. „Widok na Wawel z Tarłowskiej”. Redakcja i korekta: Jarosław Nowosad. Skład i łamanie: Konrad Kulman.

Roman Wysogląd urodził się w Krakowie, bo przecież ciężko sobie wyobrazić, że mogłoby to zdarzyć się gdzieś indziej. Jako poeta debiutował w 1970 roku; jako prozaik – dwa lata później; jako dramaturg – wciąż ociąga się z debiutem. W czasach słusznie minionego PRL-u wydał m.in.: tom opowiadań pt.„Przekrętka” (Warszawa 1985) i powieść „Moskwa za trzy dni” (też Warszawa i też 1985) – za które otrzymał Nagrodę im. Andrzeja Bursy. Potem, z racji fatalnej gry piłkarzy Cracovii, wyjechał z Polski do Szwecji. W końcu wrócił, bo wszyscy wracają – nawet Odyseusz. W 2019 roku Fundacja Kultury Afront wydała jego tom wierszy wybranych „Melduję wykonanie zadania”, w 2020 powieść „Chorzy na Polskę”, a w 2022 zatrzymaną przez komunistyczną cenzurę obrazoburczą powieść „34 kilometry od Pałacu Kultury”. Dziwnym zrządzeniem losu książki te nie otrzymały żadnej prestiżowej nagrody, co świadczy o tych nagrodach, a nie o pisarstwie autora „Nie istnieje nic konkretnego poza pustką”.

Najnowsza powieść Romana Wysogląda jest równie zwariowana jak poprzednie, ale przy tym zdecydowanie bardziej enigmatyczna. Zaczyna się pogrzebem pary prezydenckiej na Wawelu, ale potem atmosfera jeszcze bardziej gęstnieje. Mamy tu wcale nie prostego mężczyznę, życie codzienne z jego doskwierającą powtarzalnością, zjawiska niewytłumaczalne, „policje tajne, widne i dwupłciowe”, a wszystko to okraszano ironicznym do szpiku kości i sarkastycznym do samego dna, wisielczym humorem, z którego Wysogląd słynie od setek lat! Ale czego innego można się było spodziewać po krakowskiej legendzie polskiej literatury?!