Pamięć wsteczna: Emil Laine

Emil Laine urodził się w 1943 roku w Tałgarze w Kazachstanie, dokąd jego rodzice trafili w wyniku wojennych deportacji. Był synem Finki Jenny Laine oraz Salomona Łastika – polskiego Żyda, działacza społecznego i propagatora dialogu polsko-żydowskiego. Powojenne losy rodziny sprawiły, że w 1949 roku osiedliła się ona w Warszawie, z którą poeta związał niemal całe swoje życie.

W Warszawie Laine studiował psychologię na Uniwersytecie Warszawskim, potem pracował w Telewizji Polskiej oraz w Biurze listów Polskiego Radia. Debiutował poetycko w 1965 roku, publikując swoje utwory w „Almanachu Młodych”. Był przedstawicielem pokolenia twórców poszukujących nowego języka poetyckiego – bardziej surowego, oszczędnego i wolnego od patosu. Wiersze publikował m.in. w „Twórczości”, „Miesięczniku Literackim”, „Życiu Literackim” i „Kulturze”.

Przełomowym momentem w jego życiu okazał się rok 1968. W atmosferze antysemickiej kampanii politycznej wydawca zasugerował młodemu autorowi, że z nazwiskiem Łastik nie ma szans na debiut książkowy. Wówczas poeta przyjął nazwisko swojej matki – Laine. W 1975 roku w Olsztynie w wydawnictwie „Pojezierze” ukazał się jego pierwszy tom poezji „Ściany soli”, który zwrócił uwagę krytyków oryginalnym językiem i głęboką refleksją nad kondycją człowieka. Poezja Laine nie była łatwa – pełna paradoksów, symboli i filozoficznych odniesień. Autor pisał o samotności, przemijaniu, cierpieniu i poszukiwaniu sensu istnienia, unikając przy tym jednoznacznych odpowiedzi. Ratoń, Wojaczek, Babiński, Stachura, Bursa – z poetyką tych właśnie twórców wiersze te z powodzeniem korespondowały, zachowując jednocześnie wyraźny idiom „osobności”.

Emil Laine zginął tragicznie 5 listopada 1978 roku, mając zaledwie 35 lat. Przedwczesna śmierć przerwała rozwój twórczości poety, który pozostawił po sobie stosunkowo niewielki, lecz niezwykle spójny dorobek literacki. Przez wiele lat pozostawał twórcą niemal zapomnianym, jednak z czasem jego poezja zaczęła wracać do obiegu literackiego i zdobywać uznanie badaczy oraz miłośników poezji współczesnej.

Po tragicznej śmierci poety w 1983 roku w wydawnictwie „Czytelnik” wydano drugi tom – „Pod słońcem – urlop”. W 2005 roku staraniem środowiska poetów i krytyków związanych z wydawnictwem „Zielona Sowa” jego twórczość została przypomniana w poszerzonym wydaniu „Pod słońcem – urlop oraz inne wiersze”, dzięki czemu nowe pokolenie czytelników mogło odkryć jego znaczący dorobek. W posłowiu zatytułowanym „Płacz dziecka w ciemnym pokoju” Karol Maliszewski podkreślał: „(...) Laine zaufał poezji doszczętnie, całym sobą. Słowa, które zostawił, można postrzegać jako objaw niezwykłego na naszym gruncie poetyckiego szaleństwa, wyrozumowanej zapalczywości lirycznej i poznawczej. Ja odkryłem go dla siebie jako Kierkegaarda naszej liryki, współbrata we wstrząsie, w grozie, w bólu. Cześć Jego pamięci, cześć świadomości, która zdolna była stworzyć taką wizję, przyswajając polszczyźnie krąg wciąż żywego myślenia metafizycznego (…)”.

Dziś Emil Laine postrzegany jest jako poeta wyjątkowo wrażliwy i bezkompromisowy. Krytycy podkreślają, że wyprzedził swoją epokę, tworząc język poetycki oparty na prostocie, a jednocześnie niezwykle intensywny emocjonalnie. Jego biografia pokazuje, jak silnie historia może wpływać na los jednostki i artysty, a jego wiersze pozostają świadectwem nieustannego poszukiwania prawdy absolutnej w obliczu dojmującej nicości.

Premiera poetycka SPP O/w Łodzi i DL w Łodzi – Daniel Madej

Nakładem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Oddział w Łodzi i Domu Literatury w Łodzi ukazała się książka Daniela Madeja Czerwone zero. Książka ukazała się w ramach serii W, jako tom 4.

Z Archiwum P. (70)

8  kwietnia 2011 r.  „Spo-Tkanie 3 Literackie” z poetami regionu łódzkiego w czytelni Miejskiej Biblioteki Publicznej w Tomaszowie Mazowieckim. Spotkanie prowadziła Anna Kot. Organizatorem było Stowarzyszenie Inicjatyw Kulturalnych „Trzcina".

Nowy numer „Tygla Kultury”

Ukazał się drukiem nowy numer „Tygla Kultury” - nr 1 (245) 2026 „Ekokrytyczny”.„To wydanie poświęcone jest literaturze i sztuce wobec kryzysu klimatycznego, ekologii, post-transhumanizmu czy wizji końca świata. Zahacza również o współczesny panteizm, nowe relacje między naturą a kulturą oraz twórczość, która próbuje opowiedzieć planetę na nowo”.

Do numeru dołączony zostanie również dodatek „Dzieciarnia” nr 4, przygotowany z myślą o najmłodszych czytelnikach i wszystkich, którzy lubią odkrywać świat z dziecięcą ciekawością.

Najnowszy numer możecie kupić już w Domu Literatury w Łodzi, a wkrótce będzie dostępny także w Empiku.

Nowa książka ziomala – Tomasz Bąk „qq”

Tomasz Bąk, „qq”, Biblioteka Poezji Współczesnej, tom 332, 2026.

Najnowszy tom Tomasza Bąka „qq” to gra paragrafowa wierszem. Talia stu sześciu znaczonych kart zmusza do podejmowania wyborów, a każda decyzja może doprowadzić nas do utraty pracy (zwolnienia dyscyplinarnego lub dobrowolnego odejścia). Stawki są więc fundamentalne, a nagrody nieprzesadnie wartościowe.

Powołując do życia formę „Osoba Pracownicza”, poeta uniwersalizuje co do zasady przykre doświadczenie, a poszczególne teksty można traktować jako osobne jednostki liryczne lub elementy narracji.

Układ tomu oparty jest na kalendarzu i krąży wokół świąt, zarówno państwowych i kościelnych, jak i nietypowych, przewrotnie nonsensownych (Międzynarodowy Dzień Spodni Dresowych, Dzień Zołzy, Światowy Dzień Mycia Rąk czy otwierający tom Światowy Dzień Kaca). Tomasz Bąk bywa pastiszowy, do bólu śmieszny, a zarazem jednak dość wiernie odwzorowuje skolonizowaną codzienność pracowniczą, która brzmi znajomo lub którą ledwo przeczuwamy. Czy można wygrać w „qq” / z „qq”? Na czym polega ironia ZWYCIĘSTWA i czy ta gra kiedykolwiek się kończy?

Tomasz Bąk (ur. 1991) – kolektyw schizofreniczny, autor ośmiu książek z wierszami, jednoaktówki „Katedra” (2019) i zbioru paraesejów „Fiszki” (2023). Laureat Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius w kategorii debiut za tom „Kanada” (2011), Poznańskiej Nagrody Literackiej – Stypendium im. Stanisława Barańczaka za tom „Utylizacja. Pęta miast” (2018), Nagrody Literackiej Gdynia za poemat „Bailout” (2019) i Nagrody Literackiej m. st. Warszawy za tom „O, tu jestem” (2021). Mieszka w Tomaszowie Mazowieckim.

Autor okładki i koncepcji graficznej: Piotr Zdanowicz.

Publikacja ukazała się przy wsparciu Instytutu Książki w ramach programu wydawniczego Inne Tradycje. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Źródło: WBPiCAK