Urodzony 1 sierpnia 1948 roku w Kościerzynie, od
początku związany był ze światem literatury. Studiował filologię polską w
Gdańsku, angażował się w życie akademickie, pracował w bibliotekach i poświęcał
się działalności edukacyjnej. Wszystko wskazywało na to, że czeka go droga
badacza literatury i cenionego twórcy. Rozpoczęty przewód doktorski, studium
krytyki literackiej, członkostwo w Związku Literatów Polskich – były dowodem
jego ambicji i talentu. A jednak wiele z tych planów pozostało niespełnionych,
jakby życie nieustannie odsuwało od niego możliwość pełnego spełnienia.
Jako poeta dojrzewał pod opieką Tymoteusza Karpowicza, jednej z najwybitniejszych postaci powojennej poezji. To właśnie jego wsparcie i inspiracja miały znaczący wpływ na rozwój młodego twórcy. Debiutował w 1967 roku wierszem „Zmęczenie” na łamach czasopisma „Kamena”, ale to publikacje w czasopiśmie „Odra” z początku lat 70. przyniosły mu rozgłos. W tym czasie aktywnie uczestniczył w życiu literackim, m.in. w studenckim Klubie Wysepka, gdzie brał udział w turniejach poetyckich. Lata 70. i 80. to najbardziej intensywny okres twórczości poety. Wśród najważniejszych publikacji warto wymienić: Nie chowajcie mnie żyjącego (1974) – debiutancki tom nagrodzony wyróżnieniem „Wiatr od Morza”, Wyłącznie twoja osobista sprawa (1978), Marsz gladiatorów (1983), Śmierć ma słodki zapach (1989). Zdobywał również liczne nagrody literackie, m.in. podczas Kłodzkiej Wiosny Poetyckiej oraz Festiwalu Poezji w Łodzi.
Za wspomnianymi sukcesami krył się człowiek coraz
mocniej zmagający się z własnymi demonami. W jego poezji od początku obecne
były motywy śmierci, lęku i egzystencjalnego niepokoju, jakby przeczuwał ciężar
doświadczeń, które miały dopiero nadejść. Najbardziej przejmująca wydaje się
jednak późniejsza część jego biografii. Problemy zdrowotne, uzależnienie,
pogarszająca się sytuacja materialna i stopniowa utrata życiowej stabilności
sprawiły, że coraz bardziej oddalał się od świata, który wcześniej dawał mu
poczucie przynależności. Cukrzyca wyniszczała jego organizm, a codzienność
stawała się walką nie tylko z chorobą, ale również z samym sobą. W tym czasie
powstały utwory szczególnie gorzkie i szczere. Tom Ja jestem piekłem nie
inni można odczytać jako dramatyczne wyznanie człowieka świadomego własnych
słabości, ale także niezwykle boleśnie odczuwającego ciężar istnienia.
Wspomnienie Gostkowskiego przywołuje obraz poety spędzającego
codzienne życie w towarzystwie znajomych, z którymi spotykał się na tzw.
„betonach” — charakterystycznym miejscu na Osiedlu Morena w gdańskiej dzielnicy
Piecki-Migowo. Był to teren wykorzystywany niegdyś do składowania wielkich płyt
budowlanych, które posłużyły do wznoszenia okolicznych bloków. Z czasem
przestrzeń ta stała się nieformalnym punktem spotkań, gdzie toczyło się życie
towarzyskie, często zakrapiane alkoholem. W tej przestrzeni łatwo dostrzec
metaforę jego losu: człowieka obdarzonego niezwykłą wrażliwością, który
próbował odnaleźć sens pośród zwyczajności, rozczarowań i własnych ograniczeń.
Jego śmierć w 2000 roku, podczas Warszawskiej
Jesieni Poetyckiej, wydaje się niemal symbolicznym zamknięciem tej historii. Zmarł
w wieku 52 lat w warszawskim Domu Literatury, w pokoju numer 23, podczas
trwania Warszawskiej Jesieni Poetyckiej. Bezpośrednią przyczyną śmierci była
niewydolność krążeniowo-oddechowa, prawdopodobnie związana ze śpiączką
cukrzycową. Odszedł w miejscu związanym z literaturą, pozostawiając po sobie
pytania, na które nie ma jednoznacznych odpowiedzi.
Tak jak wielu poetów przeklętych, nie doczekał
pełnego uznania za życia, a jego twórczość zaczęto odkrywać na nowo dopiero po
śmierci. W 2008 roku ukazał się tom niepublikowanych wcześniej wierszy Z
każdym dniem narasta lęk, opracowany przez Andrzeja Krzysztofa Waśkiewicza.
W 2020 roku ukazał się wybór jego poezji Król betonów, który ponownie
zwrócił uwagę na tego nieoczywistego twórcę.
Dziś Stanisław Gostkowski jawi się jako twórca wymykający się prostym ocenom. Jego biografia pokazuje, jak cienka bywa granica między talentem a cierpieniem, między literackim spełnieniem a życiową klęską. Pozostaje poetą, którego głos wyrósł z doświadczenia bólu i niepokoju, a właśnie dlatego brzmi tak autentycznie. Być może jego los przypomina, że najcenniejsza poezja rodzi się niekiedy tam, gdzie człowiek musi zmierzyć się z osobistym piekłem.
* Prezentowane wiersze pochodzą z miesięcznika społeczno-kulturalnego WOBEC.
