Nowe wiersze w „Tyglu Kultury”

W numerze 3 {244} „Tygla Kultury” zainteresowany czytelnik przeczyta pięć moich nowych wierszy, które pochodzą z projektów książek przygotowanych do publikacji w bliżej nieokreślonej przyszłości. Zapraszam do lektury dwóch z nich, pozostałe znaleźć można w numerze.

Nowe wiersze w magazynie „Zakład”

Pięć moich nowych wierszy przeczytać można w 12 odsłonie „Zakładu”. Tak oto prawi Redakcja: „Nowy numer ZAKŁADU, czyli >>Na sztorc<<, idzie w stronę tego, co się nie chce grzecznie położyć. Interesuje nas opór, napięcie, wystawanie, prostowanie się wbrew, sterczenie przeciw normie, przyzwyczajeniu, gładkości i bierności. To numer o tym, co nie przylega. O tym, co się stawia. O tym, co zamiast leżeć spokojnie, woli ryzykować”. Zawsze z przyjemnością odstaję, począwszy od „Ważenia bytu”, a na „Yogi Bear and the Magical Flight of the Spruce Goose” kończąc. Stąd, wszystkich znudzonych letnim mainstreamem zachęcam do nabicia się na liryczny szpikulec numeru.

 

Wiersze Gajdy – tu.

Promocja dwóch numerów „Tygla Kultury”

Wczoraj, 26 marca w łódzkim Domu Literatury odbyła się promocja dwóch numerów „Tygla Kultury” - numeru 2 „W realu i postindustrialu. REYMONT” i numeru 3 „Twórcze pisanie / twórcza typografia”, którą prowadzili Magda Nowicka-Franczak i Rafał Gawin. W promocji udział wzięli Autorki i Autorzy numerów, którzy prezentowali fragmenty swoich tekstów. Gościnią specjalną wydarzenia była fińska poetka Katariina Vuorinen, której wiersze „Tygiel Kultury” opublikuje w 2026 roku. Dziękujemy Wszystkim za obecność! Aktualnie trwa nabór do kolejnych numerów pisma. 

 

Olgerd Dziechciarz w IM

Instytut Mikołowski zaprasza na spotkanie z Olgerdem Dziechciarzem wokół tomu wierszy "Feng szui – wiersze (ro)zebrane". Wybór z lat 1985 – 2024 (wyd. IM, 2025). Prowadzenie: Maciej Melecki i Krzysztof Siwczyk

27. 03 – godz. 18

Wiersze Olgerda Dziechciarza traktują o kryzysach, którymi się zarządza w ramach indywidualnego, poetyckiego vibrato. „Podręczna utopia”, określenie zaczerpnięte z jednego z awangardowych wierszy zasilających książkę „Podest na piedestale” wydaną w roku 2020, a więc razem z późniejszymi o dwa lata „Reperkusjami. Symfonią wierszy żałosnych” ogłoszoną w millenium duopolu możliwego końca świata i rozkwitu korporacyjnej konkwisty, nawiązuje do takiego stanu cywilizacyjnej entropii, w którym jednostka albo zachowuje własną podmiotowość, albo tylko „utopijną” świadomość jej posiadania. U Dziechciarza nawet Bóg pozbawiony jest mocy sprawczej, rozmowa z nim przypomina dialog z nicością, która odpowiada jednostce stale zmniejszającym dystans echem, i to „okazja czyni Boga”, dlatego wpisuje się On w sezonową promocję, jakby przywołał człowieka na świat wyłącznie w charakterze świadka postępującego upadku.

Piotr Gajda

Nowe wiersze w Miesięczniku Literackim „Kwintesencja”

 

Pięć moich nowych wierszy zainteresowany czytelnik przeczyta w nr 9 (3/26) / marzec 2026 Miesięcznika Literackiego „Kwintesencja”, który swoją premierę miał w Światowy Dzień Poezji. Tematem przewodnim numeru jest nostalgia, o którym napisała Redakcja: „[…] Pojęcie to zazwyczaj kojarzy się z bezpiecznym azylem i beztroską. Jednak w tym numerze […] udowadniamy, że spoglądanie w przeszłość bywa równie fascynujące, co bolesne. Nostalgia, którą Wam serwujemy, nie ma smaku beztroskich lat, a bohaterowie naszych tekstów nie wracają do wczoraj z uśmiechem na ustach. Przeszłość to tutaj raczej drzazga tkwiąca w oku albo pisk wiertła podczas borowania zęba […]”. Wiersze, które publikuje „Kwintesencja” (str. 81-85) pochodzą z książki „Techno amen”, która będzie wydana w bliżej nieokreślonym czasie.

Link do numeru – tu.

Nowy numer „Tygla Kultury” 3 (244)

Jest już nowy numer „Tygla Kultury” 3 (244) 2025, którego promocja wraz z numerem  2 (243) 2025 odbędzie się w Domu Literatury 26 marca (czwartek) o godzinie 18.

„Tygiel Kultury” – spotkanie promocyjne

Zapraszamy na wyjątkowe spotkanie wokół najnowszych numerów czasopisma „Tygiel Kultury”! 

Już 26 marca o godz. 18:00 spotkamy się, by porozmawiać o tym, co najświeższe i najciekawsze w najnowszych wydaniach pisma. W centrum uwagi znajdą się:

- numer 2 „W realu i postindustrialu. REYMONT”;
- numer 3 „Twórcze pisanie / twórcza typografia”.

Prowadzenie: Magda Nowicka-Franczak i Rafał Gawin.

To będzie okazja do wspólnego przyjrzenia się tematom, które łączą literaturę z rzeczywistością, eksperymentem i formą, oraz do rozmowy o tym, jak dziś piszemy, czytamy i projektujemy tekst.

Widzimy się w Domu Literatury w Łodzi. Dołączcie do nas! 

Korespondencja (77)

Rafał Wojaczek, Którego nie było, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1972, wydanie I, s. 53. Nakład 2850 + 150 egz. Redakcja Aldona Kubiklowska, Redaktor techniczny Maria Staniszewska. Projekt okładki Kazimierz Szela-Jasiński. Oddano do składania 19 I 1972. Podpisano do druku 25 III 1972. Druk ukończono w kwietniu 1972 r. Wrocławska Drukarnia Kartograficzna, Wrocław , ul. Kościuszki 29.

Tom Którego nie było to zbiór poezji, który powstał po śmierci Rafała Wojaczka (1945–1971). Poeta pozostawił po sobie dwa wydane za życia tomy: Sezon (1969) i Inną bajkę (1970). To jedna z tych książek poetyckich, z którymi trzeba się zmagać. W polskiej literaturze niewiele jest zbiorów, które tak mocno podkreślają atmosferę braku. Już sam tytuł brzmi jak paradoks: mówi o kimś, kto właściwie nie istnieje, a jednak staje się centralną postacią całej opowieści.

Wojaczek należy do poetów, których legenda często wyprzedza tekst, stąd przez całe lata odczytywano go zwykle przez pryzmat biografii. Tymczasem w Którego nie było widać przede wszystkim niezwykłą świadomość języka i liryczną intuicję. Nie ma w tych wierszach miejsca na literacką dekoracyjność. Jest wyłącznie próba zapisania doświadczenia, które trzeba ubrać w odpowiednie słowa.

Zagłębiając się w lekturę tomu, odnosi się wrażenie, że bohater liryczny nieustannie szuka kogoś lub czegoś, co mogłoby nadać sens jego istnieniu. Problem polega na tym, że wszystko wydaje się być poddane destrukcji, erozji. Relacje się rozpadają, uczucia okazują się złudne, a tożsamość ulega entropi. „Ten, którego nie było” może więc oznaczać nie tylko nieobecną osobę, ale także utracone „ja”.

Z określonej perspektywy (np. w świetle dzisiejszej politycznej poprawności) poezja Wojaczka może wydawać się skrajna, estetycznie przesadzona. Ale właśnie w tej skrajności kryje się jej siła. Te wiersze są jak zapis emocji w stanie surowym, naturalistycznym – bez wygładzeń i bez bezpiecznego dystansu. Ktoś mógłby zapytać: czy taka poezja jest jeszcze potrzebna współczesnemu czytelnikowi? Odpowiedź brzmi: tak, chociażby dlatego, że przypomina, iż literatura nie zawsze musi być komfortowa. Czasem jej rolą jest wprowadzić niepokój, zmusić do konfrontacji z czymś niewygodnym, niewypowiedzianym, przemilczanym. W tym kontekście powinno się do znudzenia powtarzać pytanie postawione przez Annę Kamieńską: „Cóż może powiedzieć ktoś opuszczony przez słowa?” (Notatnik 1973-1979).

Marcin Bies w IM

Instytut Mikołowski zaprasza na spotkanie z Marcinem Biesem wokół jego tomu wierszy Osiem minut i dwadzieścia sekund (wyd. IM, 2026) połączone z wernisażem obrazów Raspazjana (autora ilustracji tomu). Prowadzenie: Maciej Melecki.

20. 03. – godz. 18 

Szósty tom Marcina Biesa został zilustrowany obrazami Raspazjana, a eskortujący go tekst napisał Wojciech Fokus Alszer:

„Podobno wszechświat istnieje tylko wtedy, gdy patrzymy. Marcin Bies sprawdza tę teorię, rzucając wyzwanie nicości. Prowadzi nas przez oddziały szpitalne, sterylne sale pachnące lizolem i klatki schodowe, gdzie pali się twarz ze wstydu. Od smrodu spleśniałych ziemniaków po blask krematoryjnych pieców – to podróż przez wszystko, co chcielibyśmy przemilczeć, a co Bies wykrzykuje nam prosto w twarz. Mocna, męska, bezkompromisowa poezja.

Marcin Bies po raz kolejny eksponuje w swych wierszach szczątkowe fragmenty poharatanego życia, mocno grawitujące wokół chwilowości, jako jedynego odbieralnego stanu, które są nieustannie komunikowane z perspektywy wyzierającego zewsząd zaniku. Tytuł bowiem odsyła bezpośrednio do czasu, z jakim pokonuje odległość miedzy Słońcem a Ziemią światło, a który nam wszystkim zarazem pozostanie, kiedy Słońce wybuchnie. Owa komunikowalność czyniona jest wielce sardonicznym, cierpkim i do cna przewrotnym językiem, przez co stajemy się świadkami wydobycia licznych pułapek, czyhających nie tylko w lukach najbliższych uwidocznień, ale również w niekończącym się procesie hodowli współczesnego człowieka, o czym, być może, najdobitniej zaświadcza wieńczący tom poemat "Ziemia Cotarda".

Korespondencja (76)

Dziś w „Korespondencji” o książce Anny Spólnej Krytycznie, literacko. Szkice o literaturze z lat 2010-2021, którą nabyłem za pośrednictwem strony internetowej Uniwersytetu Radomskiego. O istnieniu tej publikacji wiedziałem od kilku już lat (anonsowałem ją nawet na tym blogu), ale jakoś nie składało się. Aż do teraz.

Książka Anny Spólnej gromadzi teksty krytycznoliterackie powstałe w latach 2010–2021. Pierwotnie ukazywały się one na łamach „Miesięcznika Prowincjonalnego”, „Twórczości”, „Tekstualiów”, „Odry”, „Akcentu”, „Frazy”, a także w materiałach Instytutu Książki i na portalach internetowych poświęconych kulturze.

W ramach niniejszej korespondencji dodam tylko – z wdzięcznością – że w książce znalazły się m.in. szkice krytyczne poświęcone mojej twórczości. Ba!, one otwierają tę publikację i zawarte są w trzech blokach recenzji. „Ciemne, głęboki lustro” to tekst o tomie „Zwłoka: (2010), „Taka jest misja – ocaleć” traktuje o „Demoludach” (2013), a „Polbruk i chusta Weroniki” o „To bruk” z roku 2018. Autorka o moich wierszach napisała m.in.: „Zapis udręczenia, nawracającej, prywatnej apokalipsy można odrzucić. Można się także w nim zanurzyć. Sprawdzić, jak i dlaczego boli”(”Zwłoka”). „Przymus bycia tu i teraz można zneutralizować próbą wyimaginowanej poetyckiej wolności. Ucieczki ufundowane są w tomie na nieustannej zmianie perspektywy, która staje się dla Gajdy formą uświadomionego buntu. Implikuje poruszenie wyobraźni, bez którego czeka nas obumieranie pragnień, zastygnięcie w przyzwyczajeniu, tępy constans”. („Demoludy”). „Kilkadziesiąt wierszy powstałych z poczucia niezgody, zmęczenia i oburzenia (co da się wyczytać z ich zjadliwego tonu, ich narastającego, addytywnego rytmu) obrazuje sytuację bohatera tak dalece niepogodzonego ze swoim życiem i otoczeniem, że zmuszonego dać temu wyraz” („To bruk”). 

Szkice o literaturze Anny Spólnej to jedna z niewielu okazji, aby przeczytać o poezji Gajdy w publikacji zwartej.

Anna Spólna, „Krytycznie literacko. Szkice o literaturze z lat 2010-2021”. Wydawnictwo Uniwersytetu Technologiczno-Humanistycznego im. K. Puławskiego w Radomiu, 2021.

Wiersze wybrane Olgerda Dziechciarza w Instytucie Mikołowskim

Nakładem Instytutu Mikołowskiego im. Rafała Wojaczka ukazała się książka Olgerda Dziechciarza Feng szui – wiersze r(o)zebrane: wybór z lat 1985-2024 (IM 2025). Autor zbioru po przyjacielsku zobowiązał mnie do napisania posłowia do tego arcyciekawego wyboru, co też z wielką przyjemnością uczyniłem. Tom można nabyć zamawiając go w IM. Gorąco polecam!