Korespondencja (75)

Wojaczek Rafał, Nie skończona krucjata, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1972, wydanie I, s. 128, nakład 1500 + 180 egzemplarzy. Redakcja Ewa Lipska. Projekt okładki Bohdan Prądzyński. Oddano do składania 9 III 1972 r. Podpisano do druku 12 VII 1972 r. Druk w Krakowskich Zakładach Graficznych, Zakład Nr 2, ul. Berka Joselewicza 24 ukończono w sierpniu 1972 r.

Rafał Wojaczek zmarł 11 maja 1971 roku we Wrocławiu, mając zaledwie 26 lat. Jego śmierć (najczęściej interpretowana jako samobójstwo poprzez przedawkowanie leków) wstrząsnęła środowiskiem literackim. Poeta był już wówczas postacią znaną i budzącą kontrowersje — publikował m.in. w czasopismach literackich i wydał dwa tomy za życia: Sezon (1969) oraz Inna bajka (1970).

Publikacja Nie skończonej krucjaty miała charakter niejako testamentowy — utrwalała wizerunek Wojaczka jako „poety przeklętego”, artysty skrajnego, konsekwentnie eksplorującego tematy śmierci, cielesności, destrukcji i niemożności zbawienia. Sam tytuł tomu nabrał w tym kontekście wymiaru symbolicznego: „krucjata” poety — walka z rzeczywistością, językiem, samym sobą — została przerwana przez jego śmierć.

Wydanie pośmiertnego tomu umocniło legendę Wojaczka jako jednego z najbardziej radykalnych poetów pokolenia lat 60 XX w. Tom pokazał dojrzałość jego późnej twórczości oraz konsekwencję w budowaniu własnej mitologii artystycznej. Jednocześnie podkreślił dramat niedopełnienia — projekt poetycki pozostał otwarty, urwany, co jeszcze silniej wpisało się w recepcję jego twórczości.

Wiersze zawarte w książce są intensywne, pełne napięcia, momentami brutalne. Wojaczek operuje językiem ostrym, nasyconymi obrazami cielesności, rozkładu, bólu i pożądania. Ciało w jego poezji nie jest abstrakcją - jest polem bitwy, miejscem cierpienia, ale też jedyną przestrzenią autentycznego doświadczenia. Miłość nie przynosi ukojenia - bywa obsesyjna, destrukcyjna, naznaczona lękiem przed odrzuceniem.

Ważnym motywem Nie skończonej krucjaty jest religijność - jednak nie w tradycyjnym, katechetyczno-liturgicznym wymiarze. To raczej dramatyczny dialog z Bogiem, pełen oskarżeń, ironii i bluźnierczej prowokacji. Wojaczek nie godzi się na łatwe odpowiedzi. Jego poezja to nie modlitwa o zbawienie, lecz krzyk człowieka rozdartego między pragnieniem absolutu a doświadczeniem pustki.

Warto podkreślić, że twórczość Wojaczka to nie tylko mrok i autodestrukcja. To również niezwykła precyzja języka, odwaga metafory, rytmiczna dyscyplina i świadome budowanie poetyckiego wizerunku. Nie skończona krucjata pokazuje poetę w pełni artystycznej dojrzałości - świadomego swoich środków, konsekwentnego w estetyce, bezkompromisowego wobec czytelnika. To pozycja wymagająca, momentami bolesna - ale właśnie dzięki temu tak poruszająca. Jest zapisem skazanej na porażkę egzystencjalnej walki, która - choć przerwana przez śmierć autora - wciąż trwa w jego wierszach.

Pierwsza lektura wierszy Rafała Wojaczka była dla mnie momentem inicjacyjnym – odkryciem, że poezja może być bezkompromisowym zapisem wewnętrznego świata. Ponad czterdzieści lat temu Wojaczek był tym poetą, który pokazał mi, że literatura nie musi być jedynie estetyczną konstrukcją, lecz może być aktem ryzyka i autentyczności.