Korespondencja (75)

Wojaczek Rafał, Nie skończona krucjata, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1972, wydanie I, s. 128, nakład 1500 + 180 egzemplarzy. Redakcja Ewa Lipska. Projekt okładki Bohdan Prądzyński. Oddano do składania 9 III 1972 r. Podpisano do druku 12 VII 1972 r. Druk w Krakowskich Zakładach Graficznych, Zakład Nr 2, ul. Berka Joselewicza 24 ukończono w sierpniu 1972 r.

Rafał Wojaczek zmarł 11 maja 1971 roku we Wrocławiu, w wieku zaledwie 26 lat. Jego śmierć (najczęściej interpretowana jako samobójstwo poprzez przedawkowanie leków) wstrząsnęła środowiskiem literackim. Poeta był już wówczas postacią znaną i miał na swoim koncie dwa tomy: Sezon (1969) oraz Inną bajkę (1970).

Książka Nie skończona krucjata to wiersze wydane po śmierci Wojaczka. Utrwala ona jego literacki status poety przeklętego, nieustannie balansującego na granicy życia i śmierci eksplorującego cielesność i destrukcję. Tytuł tomu przybrał wymiar symboliczny; oto mamy do czynienia z krucjatą poetycką, kontestacją rzeczywistości, języka i własnej podmiotowości - krucjatą śmiertelną, stąd niedokończoną.  

Wydanie książki wpisało się w legendę Wojaczka - jednego z najbardziej radykalnych poetów swojego pokolenia. Jednocześnie uwidoczniło niewątpliwą dojrzałość jego późnej twórczości i niezwykłą konsekwencję w budowaniu osobistej mitologii artystycznej. Podkreśliło również dramat literackiego niedopełnienia, niedomknięcia w wymiarze egzystencjalnym jednego z najciekawszych projektów poetyckich XX wieku. 

Wiersze zebranie w tomie pełne są obrazów rozkładu, bólu, jak i pożądania. Ciało w poezji Wojaczka nie jest abstrakcją, metaforą, lecz czymś na wskroś fizycznym, fizjologicznym, niejednokrotnie polem cierpienia, ale też jedyną przestrzenią autentycznego doświadczenia. Tu nawet miłość nie może przynieść ukojenia, ona także bywa obsesyjna, destrukcyjna i naznaczona lękiem przed odrzuceniem.

Religijność to kolejny ważny motyw Nie skończonej krucjaty, ale nie w tradycyjnym, katechetyczno-ceremonialnym wydaniu. To przede wszystkim dramatyczny, osobisty dialog z Bogiem, pełen oskarżeń, ironii i bluźnierczej prowokacji. Wojaczek nie godzi się na łatwe odpowiedzi, kwestionując przy tym tzw. prawdy objawione. Jego poezja to bynajmniej nie modlitwa o zbawienie, lecz krzyk człowieka rozdartego między pragnieniem absolutu a doświadczeniem pustki.

Warto podkreślić, że poezja Wojaczka to nie wyłącznie mrok i autodestrukcja, lecz również niezwykła językowa precyzja, nośność metafory, rytmiczna dyscyplina i świadome budowanie poetyckiego wizerunku. Nie skończona krucjata pokazuje poetę w pełni artystycznej dojrzałości, świadomego swoich lirycznych kompetencji, konsekwentnego w budowaniu autotelicznego języka-świata, twórcę bezkompromisowego wobec czytelnika. To pozycja wymagająca, momentami bolesna, ale właśnie dzięki temu tak poruszająca. Przedstawia zapis skazanej na porażkę egzystencjalnej walki, przerwanej śmiercią autora - nie skończonej krucjaty. 

Pierwsza lektura wierszy Rafała Wojaczka była dla mnie momentem inicjacyjnym – odkryciem, że poezja może być bezkompromisowym zapisem wewnętrznego świata. Ponad czterdzieści lat temu Wojaczek był tym poetą, który pokazał mi, że literatura nie musi być jedynie estetyczną konstrukcją, lecz może być aktem ryzyka i autentyczności.

Z Archiwum P. (65)

Bydgoszcz, 14 października 1995 roku, zdjęcie z Tomaszem Beksińskim wykonane przez mojego świętej pamięci kolegę, Piotra Dudka. Po prawie trzydziestu latach, które minęły od jego śmierci, Anna, żona Piotrka podarowała mi jego kolekcję płyt. Fotografia zrobiona przed koncertem Petera Hammila, lidera Van Der Graaf Generator i artysty solowego, a także poety. Niezapomniany koncert! Fragment tekstu Hammilla, wers pochodzący z utworu „Stranger Still” („No, nothing could be less strange in entropy…”), wykorzystałem jako motto w książce „Radio Bla Bla”. W swoich audycjach radiowych Tomasz Beksiński bardzo często recytował teksty prezentowanych wykonawców. Wiele z nich było poezją.

Zapraszamy do współtworzenia z nami tegorocznych numerów „Tygla Kultury”

Nr 1/26, Ekokrytyczny

W tym numerze proponujemy pogłębioną refleksję nad literaturą, której interwencyjny i zaangażowany charakter opiera się na eksploracji tematów dotyczących ekologii, post-trans-humanizmu, głębokiej ekologii i apokaliptycznych wizji końca życia na naszej planecie. Zajmiemy się także miejscem współczesnego panteizmu w sztuce i literaturze oraz przemianami używania dychotomii Natura – Kultura w twórczości artystycznej.

Na teksty czekamy do 30 kwietnia 2026 r.

Nr 2/26, Erotyczny

Numer będzie poświęcony współczesnym odsłonom erotyki w literaturze i sztuce, jej nieheteronormatywnym fenomenom, granicy między pornografią a erotyką i przede wszystkim pytaniu, czym jest miłość i czy przetrwa w świecie coraz bardziej zdominowanym przez technologie cyfrowe i sztuczną inteligencję. Poddamy pogłębionej refleksji twórczość literacką eksplorująca erotykę zarówno w literaturze gatunkowej, jak i twórczości artystycznej. Wreszcie postaramy się odpowiedzieć na fundamentalne pytanie, czym jest eksces i przyjemność w literaturze i jakie są ich związki z fenomenem skandalu.

Na teksty czekamy do 15 lipca 2026 r.

 

Nr 3/26, Epifaniczny

Tematyka numeru będzie rozciągać się od dyskusji o statusie religii w zlaicyzowanym świecie przez magię i okultyzm w XXI wieku po dzisiejsze postsekularne epifanie codzienności. Zastanowimy się nad tym, co jawi się jako zagadkowo-sekretne w sztuce i literaturze. Spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, jakie znaczenie w dzisiejszej kulturze mają szeroko rozumiane epifanie, objawienia i olśnienia oraz gdzie można ich szukać.

Na teksty czekamy do 15 października 2026 r.

Czekamy także na teksty, które tylko w incydentalny sposób nawiązują do linii tematycznych numerów:

– proza i dramat do 20 tys. znaków,

– eseje i reportaże do 15 tys. znaków,

– wiersze do 7 stron znormalizowanego maszynopisu,

– zdjęcia i materiały graficzne do uzgodnienia z redakcją.

(Prosimy o wskazanie w zgłoszeniu numeru, do którego tekst jest proponowany)

TEKSTY PROSIMY NADSYŁAĆ NA ADRES: TYGIEL@DOM-LITERATURY.PL

Do każdego numeru pisma zostanie załączona także wkładka z tekstami dla dzieci pt. „Dzieciarnia” (zachęcamy do nadsyłania wierszy i krótkich opowiadań dla najmłodszych) oraz wydawane przez Stowarzyszenie Pisarzy Polskich Oddział w Łodzi tomiki poezji z serii prowadzonej przez Rafała Gawina.

Wypłacamy honoraria.

Zapraszamy do współtworzenia z nami tegorocznych numerów!

 

Redakcja „Tygla Kultury”

Dwadzieścia dwie sekundy

We wczorajszym „Podsumowaniu roku 2025 w poezji”, które odbyło się w łódzkim Domu Literatury, jedna z dwóch wydanych przeze mnie w ubiegłym roku książek -„Biuro straceń” doczekała się 22-sekundowej wzmianki. Gdybym miał menadżera, dziś ten ogłaszałby mój światowy sukces. Już bez autoironii, dzięki i za to!

Posumują 2025 rok w poezji

To już?! Ale jak to podsumować? Całe szczęście Rafał Gawin wie! Podsumowanie roku 2025 w poezji już 3 marca (wtorek), godz. 18:00 w Domu Literatury w Łodzi! To jedyne takie spotkanie, podczas którego można nadrobić dwanaście miesięcy czytania… w jeden wieczór.

Raz w roku zatrzymujemy literacki kalendarz i sprawdzamy, co naprawdę wydarzyło się w polskiej poezji - kto zachwycił, kto zaskoczył, kto zadebiutował tak mocno, że nie dało się przejść obok obojętnie, i które książki poetyckie zostaną z nami na dłużej. Porozmawiamy o nagrodach, debiutach, ważnych tomach uznanych autorów, wydaniach zebranych, a także o przekładach, które otworzyły polskiej liryce nowe okna na świat.

Gośćmi spotkania będą:

dr Agnieszka Waligóra (UAM w Poznaniu)

dr Michał Koza (UJ w Krakowie)

Całość poprowadzi Rafał Gawin poeta, krytyk i mistrz rozmów, po których lista „do przeczytania” rośnie zdecydowanie najszybciej z całego Domu Literatury!